Przez 8 ostatnich lat nie udało się zrealizować celów i sprostać wyzwaniom, jakie przyświecały parlamentowi i rządowi, gdy w 2015 r. była uchwalana ustawa o zdrowiu publicznym. O priorytetach w tej kwestii mówiono podczas X Kongresu Zdrowia Publicznego, który odbywa się na WUM.
Beata Małecka-Libera. Fot. Tomasz Paczos / Kancelaria Senatu
- Musimy postawić z jednej strony na wzrost dzietności, z drugiej, pilnie, na budowę systemu opieki zdrowotnej nad seniorami – stwierdziła Beata Małecka-Libera
- Wskazała, że Polska nie poprawiła swojej gotowości na zagrożenie epidemiczne, czego dowodem są ostatnie tygodnie, w których liczby zakażeń szybują, a kraj jest nieprzygotowany choćby do akcji szczepień
- Mamy inne problemy niż sama liczba lekarzy. 28 proc. lekarzy pracuje w pięciu miastach. 9 proc. lekarzy pracuje w POZ, podczas gdy średnia to 20 proc. Lekarze nie są „obudowani” personelem wspomagającym – zaznaczył prof. Zbigniew Gaciong
- Dodał, że brak badań profilaktycznych powinien przekładać się na wyższą składkę zdrowotną albo konieczność pokrywania kosztów wydłużonych hospitalizacji
– Nie można wszystkiego usprawiedliwiać i tłumaczyć pandemią. Przeciwnie, pandemia bezlitośnie obnażyła nasze realia, unaoczniła problemy. Również to, że tak naprawdę nie mamy systemu. Że musimy system ochrony zdrowia zbudować od podstaw – mówiła w czwartek, w wystąpieniu wprowadzającym do X Kongresu Zdrowia Publicznego (7-8 grudnia), przewodnicząca senackiej Komisji Zdrowia Beata Małecka-Libera.
Małecka-Libera w 2015 roku w rządzie Ewy Kopacz była pełnomocnikiem ds. ustawy o zdrowiu publicznym, koordynowała też prace nad nowym, opartym o ustawę, Narodowym Programem Zdrowia. Jak ocenia realizację ustawy i samego NPZ? Jak stwierdziła, wszystko mówi fakt, że w tej chwili finansowanie NPZ zostało zmniejszone o połowę.
– Nie tłumaczmy, że obok NPZ są jeszcze programy poświęcone onkologii, kardiologii czy chorobom rzadkim, bo Narodowy Program Zdrowia jako jedyny jest poświęcony całej populacji, ma pomóc utrzymać ją w zdrowiu jak najdłużej – stwierdziła, przywołując kilka wskaźników, które są najlepszym dowodem braku efektów w obszarze zdrowia publicznego: niższa o pięć lat od średniej OECD oczekiwana długość życia (75,5 lat); wysoki odsetek zgonów do uniknięcia, przekraczający 40 proc.; zapaść demograficzna, z jednej strony spowodowana wysoką liczbą zgonów w ostatnich latach (zwłaszcza 2020-2021, z powodu pandemii), z drugiej – malejącą dzietnością.
– Wskazywaliśmy na to już w 2015 roku. Teraz musimy postawić z jednej strony na wzrost dzietności, z drugiej, pilnie, na budowę systemu opieki zdrowotnej nad seniorami, bo polityki senioralnej w ochronie zdrowia nie ma wcale – tłumaczyła, podkreślając, że koalicja partii demokratycznych zaczęła proces naprawy od przywrócenia finansowania metody in vitro ze środków publicznych, a ustawę w tym tygodniu zaakceptuje Senat.
Potężnym problemem jest narastająca epidemia nadwagi i otyłości, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży. – Osiem lat temu zakładaliśmy w celach NPZ zatrzymanie tego trendu. Mamy wzrost. Również dlatego, że nie został położony nacisk na edukację zdrowotną. Musimy społeczeństwo wyedukować, pokazać korzyści, jakie płyną ze zdrowego stylu życia.
Na liście problemów są nie tylko behawioralne, ale też środowiskowe czynniki ryzyka, w tym – zanieczyszczenie powietrza, które rocznie powoduje już 53 tysiące zgonów. Polska, wyliczała Małecka-Libera, nie wyciągnęła wniosków z pierwszych lat pandemii, nie poprawiła swojej gotowości na zagrożenie epidemiczne, czego dowodem są ostatnie tygodnie, w których liczby zakażeń szybują, a kraj jest nieprzygotowany choćby do akcji szczepień, znacząco wobec reszty UE opóźnionej.
Jednym z wątków, poruszanych w dyskusji ekspertów był kryzys kadrowy. Prof. Zbigniew Gaciong, rektor WUM, odwołując się do danych międzynarodowych, podkreślał, że jeśli chodzi o liczbę lekarzy w przeliczeniu na populację, Polska znajduje się w środku stawki. – Mamy inne problemy niż sama liczba lekarzy. 28 proc. lekarzy pracuje w pięciu miastach. 9 proc. lekarzy pracuje w POZ, podczas gdy średnia to 20 proc. Lekarze nie są „obudowani” personelem wspomagającym, na pewno nie w wystarczającym stopniu – punktował.
Rektor WUM wskazywał, że należy wreszcie postawić kropkę nad i – i wprowadzić rozwiązania, które przełożyłyby się na lepsze decyzje zdrowotne Polaków. – Brak badań profilaktycznych powinien przekładać się na wyższą składkę zdrowotną albo konieczność pokrywania kosztów wydłużonych hospitalizacji – rekomendował.
Prof. Bolesław Samoliński, kierownik Katedry Zdrowia Publicznego i Środowiskowego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, tłumaczył, że o polityce senioralnej, również w kontekście zdrowotnym, trzeba myśleć perspektywicznie, a to myślenie zaczyna się od pierwszych lat życia. W ocenie eksperta na zły stan zdrowia polskich seniorów wpływ ma brak edukacji zdrowotnej od etapu przedszkola i początków szkoły podstawowej. Brak edukacji towarzyszy nam przez całe dorosłe życie, co ma również wymiar bieżący.
– Przeciw COVID-19 w niektórych krajach zaszczepiło się ponad 90 proc. społeczeństwa, w Polsce – ok. 60 proc. Autorytet władz publicznych, autorytet państwa okazał się zbyt słaby, by zahamować wpływy ruchów antyszczepionkowych – ocenił. Jak na ironię, gdy w auli trwała dyskusja ekspertów, pod budynkiem demonstrowali aktywiści antyszczepionkowi.
Jakie priorytety dla zdrowia publicznego zostały wskazane w trakcie debaty?
Prof. Zbigniew Gaciong: – Najważniejsza powinna być populacyjna kontrola czynników ryzyka. Pilnym zadaniem na dziś jest racjonalizacja wydatków na opiekę zdrowotną;
Prof. Bolesław Samoliński: – Budowa narodowej strategii, która uwzględniałaby wszystkie etapy życia i była ukierunkowana na profilaktykę. Strategia ta integrowałaby wszystkie działania resortów, które mają wpływ na bezpieczeństwo zdrowotne, kończąc z silosowością państwa;
Dr Marek Rutka, Lewica: – Mądra edukacja zdrowotna jako inwestycja wielodekadowa i traktowana nie jako koszt. Trzeba do ludzi przemawiać poprzez rachunek zysków, korzyści zdrowotnych;
Dr Tomasz Latos, PiS: – Walka ze spożyciem alkoholu i tytoniu. W tej chwili pijemy więcej niż w PRL;
Prof. Jarosław Pinkas: – Praca dla wszystkich absolwentów zdrowia publicznego. Instytucjonalizacja zdrowia publicznego, dalsze podnoszenie rangi NIZP-PZH, który powinien ściśle współpracować z sanepidami na poziomie województw i powiatów;
Prof. Mariusz Gujski: – Program walki z nadwagą i otyłością u dzieci;
Dr Beata Małecka-Libera: – Budowa ogólnopolskiego program profilaktyki dla dzieci – od nich zaczyna się wszystko, od ich wiedzy, świadomości i wyborów.
