Cztery na pięć z blisko 500 szpitali zamknęło pierwszy kwartał 2024 roku stratą – wynika z raportu Ogólnopolskiego Związku Pracodawców Szpitali Powiatowych. Co ważne, raport obejmuje szpitale wszystkich poziomów sieci, nie tylko szpitale powiatowe. I jest cennym uzupełnieniem innych informacji, jakie pojawiły się na temat finansów systemu ochrony zdrowia w przestrzeni publicznej.
Fot. Adobe Stock
Dokładnie tydzień temu został upubliczniony raport na temat wyrwy w finansach NFZ. Jego autorzy wyliczyli, że w najbliższych trzech latach luka w budżecie płatnika może wynieść od ponad 90 do blisko 160 mld zł. Jednym z krytycznych wątków, do których odnosił się raport, były dane dotyczące finansowania systemu ochrony zdrowia w 2023 roku, kiedy to – jak mówiono podczas prezentacji – „przebiliśmy sufit”, czyli cztery lata przed terminem osiągnęliśmy poziom (według metodologii ustawowej) wydatków 7 proc. PKB. To osiągnięcie zrealizowano dzięki rozdysponowaniu rezerw funduszu w roku wyborczym. Manipulację – bo tak to trzeba nazwać – potwierdzają teraz dane, zebrane w raporcie OZPSP.
Raport „Sytuacja podmiotów leczniczych w okresie 31.12.2021 – 31.03.2024” powstał na podstawie danych finansowych z 475 szpitali. Dane obejmują 220 placówek z 1. poziomu PSZ, 91 placówek z 2. poziomu PSZ, 58 placówek z 3. poziomu PSZ i 106 placówek – pozostałe. Zobowiązania ogółem po I kwartale 2024 roku lecznic ujętych w zestawieniu wyniosły 18,9 mld zł. Cały poprzedni rok zamknął się kwotą 18,1 mld zł.
Ale to nie poziom czy nawet dynamika zobowiązań są, a w każdym razie powinny być, największym powodem do niepokoju. Jeśli spojrzeć na dane dotyczące zysku/straty ze sprzedaży (one najlepiej obrazują relację między przychodami z kontraktów a kosztami działalności szpitali), po pierwszym kwartale tego roku stratę odnotowały 424 szpitale – zysk 51 placówek. Można powiedzieć, że jeszcze gorzej było rok temu, gdy stratę po pierwszym kwartale zanotowało 431 szpitali. Ale w trakcie 2023 roku wydarzyły się „cuda”. Po trzecim kwartale aż 111 szpitali miało zysk, a cały rok zyskiem zakończyły 124 placówki – raport obejmuje co prawda dane tylko od końca 2021 roku, ale można powiedzieć, że takiego wyniku nie było od lat (bo też nigdy nie było tak wysokiego poziomu nakładów w relacji do PKB, łącznie z latami pandemii).
Widać też bardzo wyraźnie, że choć generalnie rok 2023 wszystkim szpitalom przyniósł finansowy oddech, jedne skorzystały więcej od pozostałych. Albo – patrząc inaczej – bez tego nadzwyczajnego poziomu finansowania duża część szpitali radzi sobie gorzej niż inne. Czwarty kwartał 2023 roku na plusie zamknął co czwarty szpital, ale w kategorii „pozostałe” (czyli np. szpitale monoprofilowe) – już co trzeci. W pierwszym kwartale 2024 roku stratę zanotowało 89 proc. szpitali, ale – 95 proc. pierwszego poziomu, a w kategorii „pozostałe” było to „jedynie” 78 proc. Różnice nie są olbrzymie, ale mimo wszystko – wyraźne.
Wynikają one, oczywiście, z udziału kosztów pracy w budżecie szpitala. Jak czytamy w raporcie, po opłaceniu wynagrodzeń oraz umów cywilnoprawnych szpitalom pozostaje średnio 30 proc. na zabezpieczenie pozostałych wydatków – ale szpitalom pierwszego poziomu tylko 20 proc., a szpitalom znajdującym się w grupie „pozostałe” – 34 proc., a szpitalom trzeciego poziomu – nawet 36 proc.
Główne czynniki rzutujące na trudną sytuację finansową szpitali to włączenie wartości produktów wynagrodzeniowych w wycenę świadczeń od 1 lipca 2022 roku, wygaszenie współczynnika korygującego PSZ, uzupełniającego wzrost przychodów w 2022 r. do 16 proc., utrzymanie różnych cen jednostek kalkulacyjnych dla identycznych produktów NFZ, przeciągające się prace nad retaryfikacją świadczeń, a także praktycznym wdrożeniem już przeszacowanych przez AOTMiT wycen.
– Dla szpitali wynagradzających pielęgniarki według „wymaganych” kwalifikacji istnieje ryzyko skutków wyroków sądowych, które zmuszą kierowników jednostek do wyrównania wynagrodzeń, co pogorszy ich sytuację finansową – czytamy w raporcie, który w kategoriach zagrożeń postrzega też braki kadrowe i utrzymujący się nadal rynek pracownika czy też brak zdefiniowanego, trwałego systemu zapłaty za nadwykonania, w szczególności świadczeń realizowanych w ryczałcie sieciowym i tzw. świadczeniach limitowych. – Szpitale doświadczają również konsekwencji braku regulacji w zakresie terminu zapłaty za nadwykonania w świadczeniach nielimitowych – zwraca uwagę Dorota Gołąb-Bełtowicz, autorka raportu.
