Miały być wytyczne towarzystw naukowych, są wytyczne przygotowane przez urzędników Ministerstwa Zdrowia. W piątek minister zdrowia, w obecności premiera i ministra sprawiedliwości, ogłosiła wytyczne dla szpitali i lekarzy w sprawie terminacji ciąży.
Minister sprawiedliwości Adam Bodnar, premier Donald Tusk, minister zdrowia Izabela Leszczyna. Fot. x.com/MZ_GOV_PL
O tym, że będą wytyczne w sprawie aborcji, minister zdrowia Izabela Leszczyna mówiła krótko po objęciu stanowiska. Wówczas, na początku roku, zapewniała, że będą to wytyczne przygotowane przez towarzystwa naukowe – przede wszystkim Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników, ale też Polskie Towarzystwo Zdrowia Seksualnego i Reprodukcyjnego. Te drugie miały być wprost powiązane z wytycznymi WHO.
Po ośmiu miesiącach Ministerstwo Zdrowia publikuje jednak swoje własne wytyczne. Powód to brak zgody towarzystw naukowych. Izabela Leszczyna zapewniała w piątek, że wytyczne mają dać poczucie bezpieczeństwa kobietom oraz bezpieczeństwo prawne lekarzom. Pytanie, czy bezpieczeństwo prawne mogą gwarantować „furtki”. Donald Tusk przyznał wprost, że rząd zmuszony jest szukać prawnych furtek, aby poszerzyć kobietom dostęp do bezpiecznej i legalnej aborcji, ponieważ przy obecnej sejmowej układance znalezienie większości dla poparcia liberalizacji prawa aborcyjnego jest niemożliwe. – Pracowaliśmy wspólnie z minister zdrowia i ministrem sprawiedliwości nad wytycznymi, które zmienią realia w ramach przepisów, które będą pewnie jeszcze jakiś czas obowiązywały, skoro z taką, a nie inną opinią PSL, nie możemy zdobyć większości na sali sejmowej – powiedział.
– Wytyczne staną się wykładnią dla lekarzy i dla podmiotów leczniczych, wykładnią dotyczącą stosowania obowiązujących przepisów prawa – podkreśliła minister zdrowia Izabela Leszczyna. – Są dwa cele ogłoszenia tych wytycznych. Po pierwsze, mają one zapewnić bezpieczeństwo zdrowotne kobietom w ciąży, także tym kobietom, które ze względów zdrowotnych oczekują zakończenia ciąży. Po drugie, mają zapewnić bezpieczeństwo prawne lekarzom.
– Przesłanką do legalnego przerwania ciąży jest zagrożenie życia lub zdrowia kobiety oraz uzasadnione podejrzenie, że ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego. Zagrożenie zdrowia lub życia to dwie oddzielne przesłanki. Zaistnienie tylko jednej z nich wystarczy do przerwania ciąży. Ustawa nie precyzuje, czy chodzi o zdrowie somatyczne – podkreślała Leszczyna. – Jeśli lekarz psychiatra uznaje, że ciąża kobiety zagraża zdrowiu psychicznemu kobiety, to zaświadczenie jest wystarczającą przesłanką do terminacji ciąży. Ustawa nie precyzuje też, czy zagrożenie zdrowia i życia ma być nagłe czy wyjątkowo groźne. Nie mówi też o specjalizacji lekarza, który ma prawo do wydania zaświadczenia. Specjalizacja ma być adekwatna do choroby ciężarnej – wskazywała.
Minister podkreśliła też, że już orzeczenie od jednego specjalisty jest podstawą do przerwania ciąży. Nie ma więc potrzeby, by potwierdzał jego zasadność inny lekarz, wydając drugie orzeczenie. Szpitale nie powinny też zasłaniać się koniecznością zwołania konsylium, co jest częstym, by nie powiedzieć rutynowym postępowaniem w wielu szpitalach, które nie respektują zaświadczeń od psychiatry. Jest niewiele szpitali w Polsce, którym wystarczy jedna opinia takiego specjalisty, zwłaszcza jeśli nie dotyczy przypadków, w których kobieta jest w trakcie leczenia, wymagającego przyjmowania leków o działaniu teratogennym, gdy ciąża jest przeciwskazaniem do takiej farmakoterapii.
Lekarze, z którymi rozmawialiśmy, zwracają uwagę, że zaświadczenia od psychiatry, których respektowania domaga się minister zdrowia, często stwierdzają jedynie, że u kobiety występują problemy (zaburzenia) adaptacyjne, a czynnikiem, który je wywołuje, jest ciąża. Konkludując, że nie można wykluczyć pogorszenia stanu psychicznego aż do zagrożenia życia wskazują, że do rozważenia jest przerwanie ciąży. Nie ma mowy o jednoznacznej opinii ani jednoznacznym wskazaniu – a właśnie w ten sposób każe je traktować Ministerstwo Zdrowia.
– Wydawanie przez polityków jakichkolwiek zaleceń co do postępowania lekarskiego jest nie tylko przekraczaniem kompetencji, ale stanowi zagrożenie dla niezależności podejmowania decyzji terapeutycznych. W każdym przypadku to lekarz prowadzący ponosi pełną odpowiedzialność za pacjenta, ma kierować się aktualną wiedzą medyczną, działać zgodnie z własnym sumieniem przestrzegając kodeksu etyki lekarskiej – komentuje dla MP.PL Łukasz Jankowski, prezes Naczelnej Rady Lekarskiej, przypominając, że to towarzystwa naukowe są od wydawania wytycznych postępowania, które także są tylko wskazówką dla lekarza. – Także konsultacja innego specjalisty to zawsze propozycja postępowania dla lekarza prowadzącego, do którego należy ostateczna decyzja i odpowiedzialność za wdrożone postępowanie. Nie ma tu miejsca na ingerencję polityków.
Szef lekarskiego samorządu podkreśla, że swobodę działań zawodowych zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i własnym sumieniem reguluje również art. 4 Kodeksu Etyki Lekarskiej. – Próby jakiejkolwiek ingerencji polityków w pryncypia wykonywania przez nas wolnego zawodu i etyki zawodowej są bardzo niebezpiecznym działaniem politycznym – przestrzega.
W jego ocenie, w pracach nad wytycznymi zabrakło wyobraźni, ale też wiedzy wynikającej z praktyki. – Najczęściej w konsultacjach specjalistycznych piszemy "do rozważenia" lub "proponuję", dobrze wiedząc, że ostateczną decyzję zawsze podejmuje lekarz prowadzący i za te decyzje odpowiada. Próby stworzenia "super zaświadczeń" to typowe zrzucanie na lekarzy odpowiedzialności za brak systemowego rozwiązania problemu – podsumowuje.
Warto przypomnieć, że na kwestię respektowania przesłanki zdrowotnej, również w obszarze zdrowia psychicznego, Ministerstwo Zdrowia zwracało uwagę już w 2023 roku – po zgonie ciężarnej w szpitalu w Nowym Targu w maju ubiegłego roku ówczesny minister zdrowia Adam Niedzielski dobitnie przypominał lekarzom i szpitalom, że definicja zdrowia obejmuje zarówno zdrowie somatyczne, jak i psychiczne i że przesłanka dotycząca zagrożenia zdrowia kobiety nie wspomina o tym, że musi być to zagrożenie „bezpośrednie”. Obecne wytyczne, przygotowane przez MZ, stawiają jedynie kropkę nad „i”.
Minister zapowiedziała, że jeśli lekarze i szpitale nie będą honorować zaświadczeń od psychiatrów (również w tym zakresie, że będą wymagać dodatkowych opinii), będzie to interpretowane jako utrudnianie dostępu do procedury znajdującej się w koszyku świadczeń gwarantowanych. Jeśli szpital posiadający umowę z NFZ odmówi, mimo istniejących podstaw, realizacji legalnej aborcji, będzie musiał się liczyć z groźbą kary w wysokości nawet do 2% kontraktu z Funduszem lub zerwaniem umowy. Niezależnie od tych konsekwencji Rzecznik Praw Pacjenta będzie mógł nałożyć na szpital karę do 500 tysięcy złotych.
W piątek po południu portal „Rynek Zdrowia” poinformował, że już dwa tygodnie temu Izabela Leszczyna odwołała ze stanowiska konsultanta krajowego w dziedzinie ginekologii i położnictwa prof. Krzysztofa Czajkowskiego. Co prawda w nieco innym kontekście, przy okazji prezentowania zmian, jakie planuje przeprowadzić w systemie ochrony zdrowia, minister zdrowia na lipcowym spotkaniu z dyrektorami szpitali zapowiadała, że konsultantów krajowych, którzy nie będą skłonni do współpracy, będzie sukcesywnie wymieniać.
