152 operacje wymiany stawu biodrowego i 86 stawu kolanowego na 100 tys. mieszkańców – dane z raportu OECD i Komisji Europejskiej pokazują, że co prawda w Polsce wykonuje się ich mniej niż wynosi średnia UE, ale – zwłaszcza jeśli chodzi o operacje stawu biodrowego – nie odstajemy znacząco od tej średniej. Gorzej już jest z czasem oczekiwania.
Fot. pixabay.com
- W 2022 r. w krajach UE wykonano 1 mln operacji wymiany stawu biodrowego (wzrost o około 20 proc. od 2012 r.) oraz 680 000 endoprotez stawu kolanowego (wzrost o 30 proc.)
- W całej UE, w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców, wykonano 202 endoprotezoplastyki stawu biodrowego i 134 endoprotezoplastyki stawu kolanowego
- Polska jest poniżej średniej unijnej – w przypadku endoprotezoplastyki stawu biodrowego wskaźnik wynosi 152, w przypadku wymiany stawu kolanowego – 86
- W Polsce czas oczekiwania na wymianę stawu biodrowego wynosi niemal 200 dni, zaś czas oczekiwania na wymianę stawu kolanowego to ok. 280 dni
- Sukcesy są możliwe również w naszym kraju. W 2022 r. czas oczekiwania na operację zaćmy w Polsce wynosił 50 dni, natomiast w Norwegii – 200 dni
W październiku, podczas Forum Rynku Zdrowia minister zdrowia Izabela Leszczyna zadeklarowała, że ponieważ „pieniędzy mamy tyle, ile mamy i więcej nie będzie”, trzeba wybrać priorytety. I wskazała – pierwszeństwo w finansowaniu mają mieć procedury onkologiczne, natomiast niepilne operacje, takie jak endoprotezoplastyki, będą limitowane. Można się domyślać – znacznie bardziej restrykcyjnie niż do tej pory. Bo w ostatnich latach Ministerstwo Zdrowia i NFZ, chcąc zredukować gigantyczne kolejki do tych zabiegów, wyraźnie rozluźniły politykę. Co zresztą przyniosło efekty, patrząc na dane z ostatniego raportu „Health at a Glance. Europe 2024”.
– Endoprotezoplastyka stawu biodrowego i kolanowego należy do najczęstszych planowych (niepilnych) zabiegów chirurgicznych w UE. W 2022 r. w krajach UE wykonano 1 mln operacji wymiany stawu biodrowego (wzrost o około 20 proc. od 2012 r.) oraz 680 000 endoprotez stawu kolanowego (wzrost o 30 proc.) – czytamy w raporcie. Dynamiczny wzrost, napędzany przez demografię (starzenie się społeczeństwa zwiększa liczbę przypadków choroby zwyrodnieniowej stawów) oraz otyłość (kolejny po demografii czynnik ryzyka chorób zapalnych stawów), trwał do pandemii, kiedy to, w latach 2020-2021 większość krajów zanotowało regres lub przynajmniej zatrzymanie trendu wzrostowego z powodu obciążenia systemów ochrony zdrowia zadaniami związanymi z walką z COVID-19. Rok 2022 przyniósł odbicie: w całej UE, w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców, wykonano 202 endoprotezoplastyki stawu biodrowego i 134 endoprotezoplastyki stawu kolanowego. Średnią europejską znacząco przekraczają Niemcy, Austria, Belgia, Dania, Szwecja – staw biodrowy, oraz Niemcy, Dania, Austria i Finlandia – staw kolanowy. W przypadku tych krajów liczba wykonanych świadczeń przekracza średnią o przynajmniej 40-50 proc.
Nie będzie żadnym zaskoczeniem, że Polska jest poniżej średniej unijnej – w przypadku endoprotezoplastyki stawu biodrowego wskaźnik wynosi 152, w przypadku wymiany stawu kolanowego – 86. Zwraca uwagę fakt, że w przypadku operacji wymiany stawu biodrowego różnica między rokiem 2020 a 2022 nie była znacząca (większa zdecydowanie w przypadku wymiany stawu kolanowego).
Autorzy raportu wskazują, że jeszcze wyższe wskaźniki notuje Szwajcaria, zaś różnice we wskaźnikach częściowo wynikają z różnic między populacjami poszczególnych krajów. – Wcześniejsze prace OECD wykazały, że utrzymują się duże różnice nawet po standaryzacji wieku i ranking krajów nie zmienia się znacząco – zaznaczają. To zaś oznacza, że głównym czynnikiem różnicującym są – przynajmniej na Starym Kontynencie – różnice w zasobności i wydolności poszczególnych systemów krajowych.
Raport podkreśla, że wskaźnik wymiany stawu biodrowego był w 2022 r. o 7 proc. wyższy niż w 2019 r., podczas gdy wskaźnik wymiany stawu kolanowego wrócił do poziomu z 2019 roku. To znaczące odbicie, jednak – prawdopodobnie – zbyt małe, by zniwelować potrzeby, które nie zostały zaspokojone w czasie dwóch pandemicznych lat. Autorzy zauważają, że wyższy niż średnia unijna wzrost zanotowały Bułgaria, Litwa, Chorwacja, Rumunia i Portugalia (wszystkie kraje wykonują zabiegów endoprotezoplastyki najmniej w UE). – Czechy i Estonia były jedynymi krajami, w których liczba endoprotezoplastyki stawu biodrowego nie zmniejszyła się w czasie pandemii. W 2022 r. w Czechach wykonano około 50 proc. więcej endoprotezoplastyki stawu biodrowego i kolanowego w porównaniu do okresu przed pandemią w 2019 roku. Wzrost liczby operacji ortopedycznych wynikał ze zniesienia limitów refundacji dla podmiotów świadczących te usługi w ramach szerszych zmian zasad finansowani świadczeń, by uniknąć wydłużania czasu oczekiwania – czytamy w raporcie.
Bo liczba wykonanych operacji to jedno, a czas oczekiwania – drugie. Tu Polska nie wypada już tak dobrze. Czas oczekiwania na operacje wymiany stawów mamy niemal rekordowo długi. Czas oczekiwania na wymianę stawu biodrowego wynosi niemal 200 dni (ale, co warte podkreślenia, w 2019 roku było to o 100 dni więcej!), co więcej – 80 proc. pacjentów czeka w kolejce powyżej trzech miesięcy (tu też nastąpił progres, trzy lata wcześniej czekało 90 proc. pacjentów). Czas oczekiwania na wymianę stawu kolanowego to ok. 280 dni (ale tu również nastąpiła znacząca poprawa, trzy lata wcześniej było to ok. 400 dni), a ponad trzy miesiące czeka ok. 85 proc. pacjentów (wcześniej – nawet blisko 100 proc.). Są jednak kraje (np. Holandia), w których średni czas oczekiwania wynosi kilkadziesiąt (70-80) dni lub (Szwecja) czas oczekiwania dłuższy niż trzy miesiące dotyczy 40-50 proc. pacjentów.
To, co zwraca uwagę – sukcesy są możliwe również w Polsce. Raport OECD obok operacji wymiany stawów wskazuje na przykład operacji zaćmy. W Polsce w 2022 roku czas oczekiwania na ten zabieg wynosił 50 dni (w Norwegii – 200 dni), zaś dłużej niż trzy miesiące czekała na niego mniej niż jedna trzecia pacjentów, wynik porównywalny np. ze Szwecją czy Hiszpanią.
