W piątek Federacja Przedsiębiorców Polskich przedstawiła ostatnią w 2024 roku edycję Monitora Finansowania Ochrony Zdrowia – analizy pozwalającej lepiej zrozumieć, co dzieje się w obszarze finansowania ochrony zdrowia. Zebrane z oficjalnych źródeł dane pokazują od pewnego już czasu zaostrzający się problem narastającej luki między przychodami a kosztami systemu. Również między jego możliwościami a potrzebami zdrowotnymi populacji.
Fot. Adobe Stock
Skutkiem tej luki są między innymi problemy z uregulowaniem płatności przez NFZ dla podmiotów leczniczych, nie tylko za nadwykonania, ale też za świadczenia nielimitowane. Ministerstwo Zdrowia przekazało w piątek partnerom społecznym z Zespołu Trójstronnego ds. Ochrony Zdrowia informację, że w tej chwili wartość niezapłaconych jeszcze rachunków za świadczenia nielimitowane (za trzeci kwartał) wynosi 2,5 mld zł. Nieuregulowane rachunki za leczenie szpitalne w ramach programów lekowych opiewają na ponad 1,1 mld zł.
Jak podkreślał Łukasz Kozłowski, główny ekonomista FPP, problemy widoczne są też po stronie szpitali. W drugim kwartale wartość zobowiązań wymagalnych szpitali SP ZOZ-ów wzrosła o blisko 400 mln zł w ujęciu kwartalnym – czyli o 16 proc. To, jak podkreślał ekspert FPP, nie tylko najwyższy skok od 2020 roku, ale drugi najwyższy skok w historii zestawień dotyczących zadłużenia szpitali. Może to być, w jego ocenie, papierek lakmusowy problemów szpitali z płynnością finansową. Nie jest to jednak zaskoczenie, biorąc pod uwagę skalę opóźnień w regulowaniu płatności za świadczenia nielimitowane i brak płatności (w ogóle) za nadwykonania w świadczeniach limitowanych.
FPP zwraca uwagę, że w latach 2022-2023 przychody szpitali znacząco wzrosły, tak w ujęciu kwotowym jak i procentowym (z blisko 50 mld zł do ponad 61 mld zł, czyli o niespełna 23 proc.), ale o ponad 19 proc. wzrosły koszty działalności operacyjnej. Szczególnie mocno „wystrzeliły” koszty pracy, a udział kosztów płacowych w budżetach szpitali sięgnął 70 proc.
Niepokojąco – z punktu widzenia stabilności finansowej płatnika – przedstawiają się dane dotyczące spływu składki zdrowotnej. Według planu finansowego (po wszystkich zmianach) przychód ze składki przekazywanej przez ZUS powinien wynieść w 2024 roku 154,5 mld zł. Na koniec listopada wykonanie nieco przekroczyło 138 mld zł, co przekłada się na realizację 89,36 proc. planu – i jest to najgorszy wynik od 2020 roku, gdy, jak przypomniał Łukasz Kozłowski, część płatników miała zawieszony obowiązek odprowadzania składek zdrowotnych w ramach tarcz antykryzysowych.
W poprzednich latach dynamika skumulowanej składki w ujęciu rocznym wynosiła: 2021 – 16,3 proc., 2022 – 17,7 proc., 2023 – 15,1 proc. W tym roku (do listopada) dynamika wynosi 13 proc., a ostatnie miesiące – październik i listopad – są wyjątkowo słabe. Łukasz Kozłowski ocenił, że wskaźnik może się zbliżyć na koniec roku do wartości jednocyfrowej.
Zmiana wynika częściowo z inflacji: tempo wzrostu płac wyraźnie spadło, bo pracownicy nie oczekują (nie mogą oczekiwać) od pracodawców „wyrównań inflacyjnych”, co w poprzednich latach było częstą praktyką. Ale jest też ważniejszy (i poważniejszy w skutkach) powód strukturalny. Chodzi o rynek pracy. – W sektorze przedsiębiorstw dynamika zatrudnienia jest ujemna. I nie dlatego, że firmy prowadzą zwolnienia, raczej mają problemy ze znalezieniem pracowników na miejsce tych, którzy odchodzą – mówił Kozłowski. Rekordowo niski poziom bezrobocia również powoduje, że baza, od której naliczane są składki, nie przyrasta.
To jest również kontekst, w jakim powinny być analizowane konsekwencje zmian w składce zdrowotnej dla przedsiębiorców. Według szacunków FPP zmniejszenie składki zdrowotnej w ustawie przyjętej przez Sejm (zniesienie składki od sprzedaży środków trwałych i zmniejszenie składki minimalnej) będzie kosztować budżet płatnika w 2025 roku blisko 1,6 mld zł. Czy będzie rekompensata z budżetu państwa? W ocenie eksperta nie jest to przesądzone, bo ten ubytek mieści się w marginesie 0,11 punktu procentowego, jakie dzieli ustawowe minimum od zaplanowanych wydatków na zdrowie. Nie ma więc ustawowego obowiązku, by budżet uzupełnił mniejszy przychód ze składki – choć oczywiście takie uzupełnienie będzie możliwe (o ile znajdą się na to pieniądze i nie będzie istotniejszych wydatków). Koszty zmian w składce zdrowotnej w latach 2026-2027 mają opiewać na ok. 6,5 mld zł rocznie (ale prace nad tą ustawą trwają).
