Centra zdrowia psychicznego nie będą likwidowane. Pilotaż zostanie przedłużony, a na jego sfinansowanie zostanie przeznaczone 2,5 mld zł – zapewniła podczas sejmowej debaty nad projektem budżetu na 2026 rok wiceminister zdrowia Katarzyna Kacperczyk.
Fot. gov.pl
Deklaracja jest o tyle istotna, że od kilku tygodni środowiska związane z Centrami Zdrowia Psychicznego alarmowały o planowanym spadku nakładów na psychiatrię i niepewności co do dalszych losów CZP, kluczowego elementu reformy psychiatrii dorosłych. Eksperci przestrzegali, że przy zaplanowanym na przyszły rok budżecie całej psychiatrii grozi zapaść. 9 października, w wigilię Dnia Zdrowia Psychicznego w Warszawie odbył się Nadzwyczajny Kongres Zdrowia Psychicznego (poprzedni, w obronie CZP, miał miejsce w grudniu ubiegłego roku). Podczas konferencji przewodnicząca Ogólnopolskiego Stowarzyszenia CZP dr Izabela Ciuńczyk przekazała dobre informacje. – Jest zapowiedź Ministerstwa Zdrowia, że pilotaż w następnym roku będzie kontynuowany w oparciu o te same zasady, na których funkcjonuje od 2018 r. – powiedziała.
Szeroka, daleko wykraczająca poza problemy z pilotażem i finansowaniem CZP debata na temat psychiatrii i kondycji psychicznej Polaków – dorosłych oraz dzieci i młodzieży – odbyła się zaledwie dzień wcześniej. Trudno jednak było ominąć i ten fundamentalny oraz budzący wielkie emocje temat. Jak mówił w czasie dyskusji dr Tomasz Rowiński z Rady do spraw Zdrowia Psychicznego przy Ministrze Zdrowia, dobiegły końca trwające dziesięć miesięcy prace nad raportem z pilotażu, którego częścią są też rekomendacje dotyczące docelowego modelu opieki. – Raport końcowy przedstawia status quo, jakie jest w tej chwili, jeżeli chodzi o centra zdrowia psychicznego. Zostały w nim ujęte też problemy, jakie zidentyfikowano w trakcie pilotażu – przekazał. – Przeanalizowaliśmy wiele raportów z biura pilotażu, a także z WHO. Wszystkie te rekomendacje uwzględniliśmy. Oprócz tego mieliśmy własne analizy, Narodowy Fundusz Zdrowia przedstawił też swoje. Raport został przegłosowany prawie jednomyślnie i wysłany do pani minister. Czekamy tylko na uzupełnienie go o pewne dane przez NFZ.
Raport trafił do Ministerstwa Zdrowia, jak informowaliśmy, w ubiegłym tygodniu (wtedy też pisaliśmy, opierając się na zapowiedzi wiceministra Tomasza Maciejewskiego, że pilotaż zostanie przedłużony na cały 2026 rok). – Dokument uwzględnia utrzymanie budżetu populacyjnego, ale z określoną liczbą wskaźników jakościowych, ilościowych, grupą pacjentów, która jest do zaopiekowania – wyjaśnił ekspert. – Problemy, jakie napotkaliśmy podczas pracy nad tym dokumentem, to niekompletne dane. Nie widzimy w systemie na przykład wskaźników jakościowych, związanych choćby z tak zwaną przewlekłością choroby. Nie mamy takich danych, żeby dobrze oszacować budżet tego programu po wyjściu z pilotażu. To była podstawa do tego, żeby przedłużyć pilotaż, ale już od stycznia, i taka była też propozycja zespołu: wprowadzić konkretny pomiar wskaźników ilościowych, jakościowych, które mają być już później docelowo powiązane z finansowaniem centrów – doprecyzował.
Raport zawiera także harmonogram koniecznych prac legislacyjnych i tego, co powinno się wydarzyć, aby wyjść z pilotażu w styczniu 2027 r. Zawiera również propozycję, żeby nadchodzący rok był czasem przygotowania do wyjścia z pilotażu z symulacją sposobu finansowania, wskaźników, żeby każdy miał możliwość na przygotowanie się do tego. – Nasza rekomendacja była taka, żeby nie traktować tego jako ciągu dalszego pilotażu, tylko jako narzędzie transformacji systemu – mówił. Zwrócił też uwagę, że jedynym województwem, w którym udało się odwrócić w psychiatrii piramidę świadczeń, jest Małopolska. – Trwało to sześć lat, ale się udało.
Ekspert ocenił, że zaproponowany model można wdrożyć w skali całego kraju. – Mamy do tego odpowiednie zasoby, mamy zdolności organizacyjne do jego wdrożenia w całej Polsce. Co nie oznacza, że będzie łatwo wprowadzić go w życie.
– O szczegółach raportu i zawartych w nim wnioskach nie mogę mówić, dlatego że nie zostało to zaakceptowane przez panią minister. Powiem, o czym minister Tomasz Maciejewski już poinformował: przedłużamy pilotaż na przyszły rok, ponieważ trzeba go kontynuować do momentu, kiedy ten ostatni rok będzie rokiem transformacji – stwierdził Maciej Karaszewski, dyrektor Departamentu Lecznictwa w Ministerstwie Zdrowia, potwierdzając również istotną kwestę wskaźników dotyczących jakości.
– Zapewne przyszły rok, choć tego nie mogę powiedzieć na sto procent, pozostanie na obecnych zasadach finansowania pilotażu. Jeżeli pilotaż będzie przedłużany, to oczywiście pieniądze na jego sfinansowanie muszą się znaleźć. Poprzednio było to 2,5 mld dodatkowo ujęte w planie finansowym NFZ. Fundusz planuje swoje wydatki z wyprzedzeniem, a zgodnie z obecnymi zapisami pilotaż kończy się 31 grudnia tego roku, więc trudno, żeby na ten cel zostały ujęte środki w planie finansowym – tłumaczył przedstawiciel resortu zdrowia, zapewniając, że pieniądze – po tym, jak pilotaż zostanie przedłużony – będą uwzględnione po zmianie planu finansowego.
Jak mówił w czasie dyskusji prof. Piotr Gałecki, konsultant krajowy w dziedzinie psychiatrii, najczęściej rozpoznawane zaburzenia psychiczne w populacji osób dorosłych to grupa zaburzeń lękowych oraz uzależnienia. – Najczęściej w Polsce jest to uzależnienie od alkoholu – podkreślił. Na trzecim miejscu plasują się zaburzenia depresyjne. – Jeśli chodzi o takie klasyczne, standardowe, kojarzone z psychiatrią zaburzenia psychiczne, takie jak schizofrenia czy choroba afektywna dwubiegunowa, to obserwujemy stabilizację rozpowszechnienia w Europie tych jednostek chorobowych, nawet z niewielką tendencją mniejszego rozpowszechnienia schizofrenii niż w badaniach, które były przeprowadzone w połowie czy pod koniec ubiegłego wieku – stwierdził.
Prof. Gałecki również nawiązał do pilotażu CZP. – Pilotaż właściwie przestał być pilotażem, bo w połowie Polski jest już faktem. Zespół, powołany przez minister zdrowia Izabelę Leszczynę przesłał w ubiegłym tygodniu raport, efekt swojej pracy, do ministerstwa. Przedstawia on ścieżkę dojścia do tego, żeby system centrów zdrowia psychicznego mógł funkcjonować w całej Polsce. To jest istotne, bo wydaje się, że takim największym wyzwaniem we współczesnej psychiatrii jest szybki dostęp do pierwszej wizyty u lekarza specjalisty i do szybkiej diagnozy. Cóż z tego, że mamy w niektórych miejscach w połowie Polski dostęp do punktu zgłoszeniowo-koordynacyjnego i możemy uzyskać relatywnie szybko pierwszą wizytę, jeżeli lekarz specjalista nie może skierować pacjenta w ramach publicznej opieki zdrowotnej na badanie dodatkowe – mówił ekspert, wskazując, że priorytetem w tej chwili będzie usprawnienie diagnostyki.
Swoje nierozwiązane problemy ma też psychiatria dzieci i młodzieży. Dr Aleksandra Lewandowska, konsultant krajowa w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży przyznała, że pomimo wdrażania od kilku lat nowego modelu opieki kondycja psychiczna najmłodszych stale ulega pogorszeniu. Jak mówiła, jest to widoczne w statystykach dotyczących realizowanych świadczeń na wszystkich trzech poziomach referencyjnych. – Co roku przygotowuję w tym zakresie raport konsultanta krajowego i z każdym rokiem, od wybuchu pandemii, liczba najmłodszych naszych pacjentów wymagających opieki specjalistycznej się zwiększa. Porównanie roku 2024 z 2023 to wzrost o niemal 90 tysięcy dzieci i nastolatków wymagających takiej opieki. Biorąc pod uwagę doświadczenia kliniczne i to, co obserwujemy jako specjaliści, żeby ta sytuacja się zmieniła, potrzebna jest większa dostępność w zakresie opieki specjalistycznej – przekazała.
– Można powiedzieć, że z każdym miesiącem przybywa nam zarówno ośrodków pierwszego poziomu referencyjnego, jak i drugiego poziomu. Natomiast pomimo wzrostu dostępności zapotrzebowanie z każdym rokiem jest dużo większe – mówiła specjalistka. – I jeżeli naprawdę nie pochylimy się nad tym, żeby opracować ścieżkę opieki nad dzieckiem i nastolatkiem, jeżeli ta ścieżka nie będzie opracowana w zespole międzyresortowym z uwzględnieniem kompetencji poszczególnych specjalistów, nie wyjdziemy z tej trudnej sytuacji – oceniła. Szczególną rolę do odegrania ma w tej materii Ministerstwo Edukacji Narodowej. W trakcie dyskusji eksperci przekonywali, że nauczyciele oczekują wzmocnienia ich kompetencji w zakresie wychwytywania niepokojących sygnałów, świadczących o problemach, z jakimi borykają się uczniowie. Przypominali, że niemal połowa młodych Polaków określa swój stan psychiczny jak zły, a blisko 70 proc. młodzieży i młodych dorosłych nie wie, do kogo – w razie potrzeby – zwrócić się o pomoc.
