Rusza program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą”, którego założenia przedstawiono podczas wtorkowej konferencji prasowej, zorganizowanej w Warszawie. Celem inicjatywy jest osiągnięcie 50 proc. optymalnie leczonych pacjentów z nadciśnieniem tętniczym (NT) do 2030 roku.
- Jednym z kluczowych narzędzi programu mają być badania przesiewowe, umożliwiające monitorowanie kontroli NT
- Obecnie NT jest dobrze kontrolowane u niespełna 23 proc. chorych
- Część pacjentów odstawia leki, część zmniejsza dawki, a część nie realizuje nawet pierwszej recepty
- Odpowiedzialność ponoszą również lekarze, którzy przepisują pacjentom mniej skuteczne monoterapie
Prezes PTNT prof. Mieczysław Litwin. Fot. PTNT
Program został przygotowany przez ekspertów Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego, którzy przyznają, że postawiony cel jest ambitny, zwłaszcza patrząc na punkt wyjścia (jego osiągnięcie musiałoby oznaczać podwojenie, i to z naddatkiem, w perspektywie zaledwie czterech lat obecnego odsetka pacjentów, którym udaje się osiągnąć cel terapeutyczny). Jego pierwsza ewaluacja ma nastąpić w 2028 roku.
PTNT zakłada, że w realizację programu zaangażują się poradnie POZ i AOS, pielęgniarki, farmaceuci, a także organizacje pacjentów. Jednym z kluczowych narzędzi mają być badania przesiewowe, umożliwiające monitorowanie kontroli nadciśnienia tętniczego. Jak tłumaczono, podobne programy były realizowane m.in. na Litwie, Słowacji oraz w Portugalii i przyniosły efekt, bo zwiększył się odsetek pacjentów z lepszą kontrolą ciśnienia tętniczego.
W tej chwili nadciśnienie jest dobrze kontrolowane u niespełna 23 proc. chorych. Powód? Głównym, jak przyznawał prof. Jacek Lewandowski, Prezes Elekt PTNT kadencji 2024–2026, jest słaba adherencja, zwłaszcza wśród stosunkowo młodych pacjentów, 30–40-latków, u których już stwierdza się w tej chwili nadciśnienie tętnicze i wdraża farmakoterapię. Coraz młodszy wiek pacjentów jest jednym z głównych problemów – NT pozostaje wyzwaniem w grupie seniorów, powyżej 60. roku życia jest powszechną przypadłością zdrowotną, ale chorują coraz młodsi, a problemy z wysokim ciśnieniem – związane z otyłością – są rozpoznawane już u dzieci.
Powodem nieprzestrzegania zaleceń, przyznają specjaliści, jest sama natura choroby. NT nie boli i przynajmniej do pewnego momentu nie daje takich objawów, które oznaczałyby dyskomfort. Łatwo więc albo zlekceważyć zalecenia lekarskie, albo o nich mniej lub bardziej zapominać. Część pacjentów po pewnym czasie odstawia leki, część zmniejsza dawki, a część nie realizuje nawet pierwszej recepty. Dzieje się tak, mimo że – jak podkreślali eksperci – dzięki decyzjom refundacyjnym leki stosowane w leczeniu NT są w Polsce tanie, a dla dużej części pacjentów nawet darmowe.
Nieprzestrzeganie zaleceń nie jest jednak jedyną przyczyną tego, że większość pacjentów nie osiąga celów terapeutycznych – częściowo odpowiedzialność ponoszą lekarze, którzy przepisują pacjentom mniej skuteczne monoterapie, wbrew zaleceniom towarzystw naukowych. – Nadciśnienie tętnicze wciąż pozostaje jednym z największych, a jednocześnie najbardziej zaniedbanych wyzwań zdrowia publicznego w Polsce. Przegrywamy nie dlatego, że nie mamy skutecznych terapii, ale dlatego, że zbyt rzadko osiągamy realne cele leczenia – przez małą świadomość choroby, inercję terapeutyczną i nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych – podsumował prof. Mieczysław Litwin, Prezes PTNT.
Odpowiedzią ekspertów jest ogólnopolski pogram „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą”, w którym kluczowe ma być dążenie – na poziomie lekarzy POZ – do uzyskania celu, czyli obniżenia ciśnienia do poziomu poniżej 130/80 mmHg. – Aktualne wspólne wytyczne PTNT i Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego wprawdzie wprowadzają nowe, bardziej restrykcyjne cele terapeutyczne, ale też przekazują narzędzia ich skutecznego osiągania. Niewątpliwie kluczem do ich realizacji jest powszechne stosowanie leków złożonych z chwilą rozpoczęcia farmakoterapii i na każdym etapie jej intensyfikacji – podkreślał dr hab. Jacek Wolf z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, były prezes PTNT. Eksperci tłumaczą, że przewaga terapii złożonych wynika z faktu wielości przyczyn nadciśnienia – mają one większe niż monoterapie szanse na uzyskanie efektu terapeutycznego.
Nie ulega jednak żadnej wątpliwości, że fundamentalnym wyzwaniem pozostaje adherencja, która obejmuje nie tylko farmakoterapię, ale też przestrzeganie innych zaleceń, dotyczących stylu życia, diety, aktywności fizycznej etc. – Adherencja to nie problem pojedynczego pacjenta czy lekarza, ale jedno z kluczowych, a przez lata niedostatecznie adresowanych wyzwań zdrowotnych w Polsce – mówi senator Beata Małecka-Libera, przewodnicząca senackiej Komisji Zdrowia oraz Parlamentarnego Zespołu ds. Adherencji. Zwraca uwagę, że powołanie zespołu to wyraźny sygnał, że problem wymaga systemowego monitorowania, przygotowania oraz wdrożenia rozwiązań legislacyjnych – jak zapewniała senator, są one już przygotowywane i w niedługim czasie zostaną przedstawione.
O problemie z przestrzeganiem zaleceń mówiła również Magdalena Kołodziej, prezes Fundacji My Pacjenci, przywołując m.in. dane z opublikowanego przez fundację raportu z badań na temat adherencji. Przyznała, że duża część pacjentów zaleceń nie przestrzega, ale podkreśliła, że istotnym powodem jest brak narzędzi, których pacjent mógłby (lub wręcz powinien) użyć, by zmniejszyć prawdopodobieństwo zapomnienia – choćby o wykupieniu kolejnej recepty. Takie narzędzia powinny być dostępne, jak stwierdziła, w IKP. Problemem jest też kwestia edukacji pacjenta – zwłaszcza w przypadku choroby, która „nie boli”. Pacjent musi zrozumieć, dlaczego się leczy, bo tylko świadomy pacjent może być podmiotem i partnerem w tym procesie.
