W latach 2023–2050 wydatki na opiekę zdrowotną w zakresie walki z rakiem wzrosną w UE o 59 proc. Nowotwory skrócą oczekiwaną długość życia Europejczyków o blisko dwa lata. Lepsza diagnostyka i lepszy dostęp do terapii spowodowały w ciągu dekady 12-proc. spadek śmiertelności z powodu nowotworów w krajach UE – wynika z danych OECD i KE.
W przeddzień Światowego Dnia Walki z Rakiem OECD i Komisja Europejska opublikowały onkologiczne profile krajów członkowskich oraz Islandii i Norwegii, wraz z ramowym podsumowaniem dla całej UE. Na co warto zwrócić uwagę?
Eksperci szacują, że w latach 2023–2050 można by zapobiec prawie 1,9 mln nowych przypadków zachorowań na raka w UE, gdyby osiągnięto cele w zakresie ograniczenia palenia tytoniu, natomiast milionowi zachorowań można by zapobiec przez osiągnięcie celów w zakresie redukcji spożycia alkoholu. Oprócz pesymistycznej konstatacji, że popularność badań przesiewowych w ostatniej dekadzie się nie zwiększyła (a wręcz liczba tych badań spadła, co ma związek z pandemią), KE zauważa innowacyjne strategie podejmowane w zakresie profilaktyki, wczesnego wykrywania, opieki onkologicznej i jakości życia:
- Włochy i Malta dążą do promowania aktywności fizycznej oraz zmniejszenia nadwagi i otyłości wśród dzieci w wieku szkolnym; Grecja uruchomiła krajowy plan działania na rzecz walki z otyłością u dzieci
- Praktycznie wszystkie kraje UE wdrożyły neutralne pod względem płci programy szczepień przeciwko HPV, docierając zarówno do chłopców, jak i dziewcząt, aby pomóc w wyeliminowaniu nowotworów związanych z HPV, takich jak rak szyjki macicy
- W Estonii, Niemczech, Islandii, Irlandii, Polsce, Rumunii i Słowenii mobilne pojazdy do badań przesiewowych w kierunku raka piersi wykonują mammografię na miejscu, często w odległych miejscach
- W wielu krajach do badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego lub szyjki macicy są stosowane testy do samodzielnego pobierania próbek (np. w Belgii, Danii, Finlandii, Francji)
- Irlandia i Belgia wdrożyły specjalistyczne usługi psychoonkologiczne, włączając opiekę psychiatryczną do standardowego leczenia raka.
Jeśli chodzi o Polskę, złe informacje mieszają się z lepszymi, a nawet – dobrymi. Niewątpliwie problemem jest wyższa niż średnia europejska śmiertelność z powodu chorób nowotworowych, która w tej chwili spowodowana jest przede wszystkim późnym wykrywaniem raka – dobrą informacją natomiast to, że w ciągu dekady (2011-2021) nastąpił spadek śmiertelności i to wyższy niż w krajach o podobnym poziomie rozwoju gospodarczego.
Raport zwraca jednak uwagę na duże zróżnicowanie dostępu do profilaktyki, ale też leczenia, w poszczególnych regionach kraju – temat nierówności w dostępie do świadczeń zdrowotnych w obszarze onkologii przewija się praktycznie przez cały raport. Jako kraj mamy, w porównaniu ze średnią UE, mniejsze wysycenie kadrami, zarówno jeśli chodzi o generalne wskaźniki liczby lekarzy i pielęgniarek w przeliczeniu na populację, jak też kadr zajmujących się onkologią czy mniejszą dostępność nowoczesnego sprzętu.
– Polska wypada gorzej niż inne państwa członkowskie pod względem większości czynników zwiększających ryzyko zachorowania na choroby nowotworowe – czytamy w raporcie. Zanieczyszczenie powietrza i narażenie zawodowe (czyli ekspozycja na niebezpieczne, cancerogenne, substancje), wskaźniki dotyczące nadwagi i otyłości, małej aktywności fizycznej oraz konsumpcji alkoholu i tytoniu to nasze główne problemy. Nieco lepiej wypadamy, jeśli chodzi o spożycie owoców i warzyw. Nie zostaliśmy ocenieni tylko w jednym punkcie: szczepienia przeciw HPV, ale w raporcie zaznaczono, że ruszyły one w połowie 2023 roku. Patrząc na dane dotyczące realizacji programu szczepień można się jednak spodziewać, że w kolejnym raporcie ten punkt również nie podniesie onkologicznego ratingu Polski.
Niepokoją nawyki młodych Polaków. – Od 2018 r. można zaobserwować wzrost odsetka nastolatków palących i pijących alkohol. W 2022 r. odsetek palących 15-latków (23 proc.), pozostał o 6 punktów procentowych wyższy niż średnia UE (17 proc.), natomiast odsetek osób, które więcej niż raz w życiu znajdowały się w stanie nietrzeźwości (22 proc.), wzrósł od 2018 r. o 3 punkty procentowe. Bardzo powszechnym zjawiskiem w Polsce jest również używanie papierosów elektronicznych wśród nastolatków. W 2022 r. ponad 30 proc. nastolatków używało papierosów elektronicznych co najmniej raz w ciągu ostatnich 30 dni. Polska zajmuje czwarte miejsce wśród państw członkowskich pod względem używania papierosów elektronicznych przez nastolatków – alarmują autorzy raportu (w tym tygodniu w Komisji Zdrowia są zaplanowane pierwsze czytania dwóch rządowych projektów regulujących kwestię dostępu do tego typu urządzeń).
Powodem nie do niepokoju, ale wręcz wstydu, są dane dotyczące jakości powietrza. – Według WHO 36 z 50 miast w Europie o najbardziej zanieczyszczonym powietrzu znajduje się w Polsce (…). W 2020 r. w Polsce występowało najwyższe średnie narażenie ludności na PM2,5 na poziomie 18 μg/m3. Ponadto współczynnik przedwczesnych zgonów spowodowanych narażeniem na PM2,5 w Polsce (128 na 100 000 osób) był drugim najwyższym współczynnikiem w UE, tuż za Bułgarią (166 na 100 000 osób) i był dwukrotnie wyższy od średniej UE (57 na 100 000 osób). Jedynie Węgry i Polska nie osiągnęły do 2021 r. krajowych celów redukcji emisji PM2,5 określonych w dyrektywie w sprawie krajowych poziomów emisji, a Polska musi zmniejszyć emisje PM2,5 o ponad połowę, aby osiągnąć ten cel – wylicza raport.
Onkologia to również innowacyjne terapie lekowe. Jak czytamy w raporcie, „czas oczekiwania na dostępność nowych leków onkologicznych w Polsce jest znacznie dłuższy niż w innych państwach członkowskich”, jednak autorzy zauważają, że odsetek leków przeciwnowotworowych (stosowanych w przypadku raka sutka i raka płuc) o wysokich korzyściach klinicznych objętych finansowaniem ze środków publicznych wynosi w Polsce 62 proc. – jest wyższy zarówno od średniej UE (59 proc.), jak i średniej wśród państw w podobnej sytuacji gospodarczej (54 proc.). Jednak już w przypadku leków biopodobnych odsetek ten jest niższy niż w przypadku UE i grupy państw o zbliżonej sytuacji gospodarczej. Głównym problemem jednak jest czas. – Decyzje w sprawie refundacji nowych terapii podejmowane są w Polsce z opóźnieniem wynoszącym co najmniej trzy lata od daty zarejestrowania terapii przez Europejską Agencję Leków (EMA). Czas od wydania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu do czasu podjęcia decyzji w sprawie objęcia refundacją w Polsce wynosi ponad 900 dni, czyli znacznie dłużej niż w innych państwach członkowskich (w których średnia wynosi około 500 dni). Średni czas oczekiwania na dostępność leków w Polsce należy do najdłuższych wśród państw członkowskich i wynosi ponad 800 dni – podsumowują autorzy raportu.
