Prawie 30 proc. polskich 15-latków czuje niepokój, jeśli nie ma w zasięgu smartfona lub innego urządzenia cyfrowego. Polskie nastolatki należą przy tym do najintensywniej korzystających z urządzeń cyfrowych wśród krajów wysokorozwiniętych – wynika z najnowszego raportu OECD „Jak wygląda życie dzieci w erze cyfrowej”.
Fot. pixabay.com
– W dzisiejszym cyfrowym świecie, w którym 98 proc. piętnastolatków w krajach OECD posiada smartfona, dzieci cieszą się bezprecedensowymi możliwościami nauki, rozrywki i łączenia się z rówieśnikami. Jednak wczesna i nadmierna ekspozycja na środowisko online stwarza również ryzyko – przypominają autorzy raportu wskazując, że „kompleksowe podejście do życia cyfrowego dzieci musi obejmować oparte na dowodach polityki publiczne, funkcje bezpieczeństwa w usługach cyfrowych oraz jasne wskazówki i wsparcie dla nauczycieli i opiekunów w pomaganiu dzieciom w zarządzaniu ich zaangażowaniem w technologie cyfrowe”.
Raport obejmuje 45 międzynarodowo porównywalnych wskaźników dotyczących dostępu dzieci do technologii cyfrowych i ich wykorzystania, interakcji społecznych w internecie, negatywnych doświadczeń oraz praktyk, które zwiększają lub zmniejszają ryzyko. Pod lupę wzięto zwłaszcza 15-latków (jest to wiek, w którym młodzi użytkownicy korzystają już z narzędzi cyfrowych niemal jak dorośli, np. w obszarze mediów społecznościowych). Raport jasno pokazuje, że jest to jednak problematyczne: co drugi uczeń deklaruje, że nie sprawia mu trudności chronienie swojej prywatności dzięki zmianie ustawień cyfrowych (to oznacza, że dla połowy jest to problem), więcej niż co czwarty przyznaje się do udostępniania nieprawdziwych informacji, a co szósty – w krajach OECD ogółem – deklaruje, że gdy nie ma smartfona pod ręką, odczuwa niepokój lub lęk.
Ten ostatni wskaźnik ma znaczenie szczególne, bo może świadczyć o problemie uzależnienia. Warto więc spojrzeć na dane bardziej szczegółowe: raport pokazuje znaczącą różnicę między chłopcami a dziewczętami – chłopcy ten lęk odczuwają dużo rzadziej (średnia OECD 14 proc. vs. 19 proc.). Ale w niektórych krajach ta różnica jest wręcz gigantyczna. W Irlandii i Danii lęk przed separacją od urządzenia cyfrowego deklaruje co dziesiąty chłopiec i co piąta dziewczyna.
A co z Polską? Po pierwsze, jesteśmy w pierwszej trójce krajów o najwyższym poziomie lęku (obok Słowacji i prowadzącej Turcji), z odsetkiem blisko 30 proc. Po drugie, również nas dotyczy ogromna różnica między chłopcami i dziewczynkami (20 proc. vs. blisko 40 proc.). Cztery na dziesięć dziewcząt odczuwa lęk lub niepewność, jeśli stracą kontakt ze swoim smartfonem.
W kontekście polskich nastolatków warto zauważyć między innymi, że choć zajmują pierwsze miejsce, jeśli chodzi o tworzenie własnych treści cyfrowych (ponad 75 proc. deklaruje, że robi to regularnie) czy w poszukiwaniu praktycznych informacji, np. jak coś zrobić (ponad 90 proc.), odstają wyraźnie od czołówki – zwłaszcza nastolatki płci męskiej – jeśli chodzi o wykorzystywanie możliwości, jakie daje internet czy AI do nauki czy szukania informacji na użytek szkoły i innych aktywności edukacyjnych (wśród chłopców robi to „tylko” 80 proc.).
Jest oczywistością – raport ją jednak porządkuje, przywołując dane z licznych badań – że intensywne, od coraz młodszych lat, korzystnie z urządzeń cyfrowych negatywnie odbija się na innych, tradycyjnych aktywnościach, takich jak czytanie, aktywność fizyczna, osobiste spotkania z rówieśnikami. Aktywności te cały czas są uważane nie tylko za korzystne, ale wręcz niezbędne dla rozwoju poznawczego i społeczno-emocjonalnego dzieci.
– Kluczowe jest, aby wszyscy interesariusze współpracowali w celu ochrony i wspierania dzieci w ich podróży po świecie cyfrowym, biorąc pod uwagę ich sytuację offline, jako że ryzyka dla dobrostanu dzieci w obu światach często się wzajemnie wzmacniają – komentuje publikację sekretarz generalny OECD Mathias Cormann. OECD wskazuje też kierunki, w jakich powinny działać poszczególne państwa. Priorytety to poprawa kompetencji cyfrowych dzieci, ale w takim samym stopniu rodziców i opiekunów, którzy – jak czytamy w raporcie – potrzebują wręcz wskazówek czy drogowskazów, jak poruszać się w nie do końca „swoim” świecie zwłaszcza mediów społecznościowych.
OECD mówi też o konieczności prowadzenia badań i zbierania twardych danych na temat cyfrowych aktywności dzieci oraz tego, jaki mają one wpływ na ich prawidłowy, psychiczny i fizyczny, rozwój. – W wielu krajach nadal brakuje kompleksowych danych na temat czasu, jaki dzieci spędzają przed ekranami i na działalności cyfrowej, charakteru tych aktywności oraz wpływu ekspozycji i korzystania z ekranów na dzieci w każdym wieku – zwracają uwagę autorzy raportu. Bez danych, jak wskazują, trudno budować jakąkolwiek sensowną politykę publiczną. Ta zaś jest konieczna i powinna uwzględniać perspektywy wszystkich interesariuszy, również dzieci i nastolatków, tak samo jak nauczycieli, rodziców, ekspertów w zakresie zdrowia.
